research and knowledge

Xerostomia (sucho艣膰 jamy ustnej)

Poj臋ciem Xerostomia jest okre艣lana nadmierna sucho艣膰 w ustach, spowodowana zredukowan膮 obecno艣ci膮 lub brakiem 艣liny. Xerostomia nie jest chorob膮 ale mo偶e by膰 symptomem wielu zdarze艅 medycznych oraz efektem ubocznym przy zabiegach radioterapii w okolicach g艂owy i szyi czy przyjmowaniu bardzo wielu lek贸w. Mo偶e, ale nie musi by膰 zwi膮zana z obni偶onym wydzielaniem gruczo艂贸w 艣linowych (Greenspan D, 1996). Na xerostomi臋 cz臋sto skar偶膮 si臋 osoby w podesz艂ym wieku. Problem dotyka oko艂o 20% os贸b starszych (Dyke S, 2000; Pray WS, 2000). Jakkolwiek xerostomia nie wydaje si臋 mie膰 bezpo艣redniego, znacz膮cego zwi膮zku z wiekiem, przyjmowanie lek贸w przez osoby starsze jest cz臋st膮 przyczyn膮 powstawania tej dolegliwo艣ci jako efektu ubocznego.

Funkcja 艣liny – 艣lina posiada bardzo wiele wa偶nych funkcji, m.in. aktywno艣膰 antymikrobiologiczn膮, kluczowy udzia艂 w mechanicznym czyszczeniu jamy ustnej, kontrol臋 pH w ustach, usuwanie resztek jedzenia, nawil偶anie ust czy reminalizacja oraz regeneracja b艂ony 艣luzowej jamy ustnej (Hamada T, et al., 1999; McDonald E et al., 1991).

Problemy zwi膮zane z xerostomi膮 – xerostomia cz臋sto bywa czynnikiem sprzyjaj膮cym powstawaniu tak b艂ahych jak i bardzo powa偶nych problem贸w zdrowotnych. Mo偶e by膰 czynnikiem zaburzaj膮cym prawid艂owe od偶ywianie, niekorzystnie wp艂ywa膰 na stan uz臋bienia, odbija膰 si臋 na zdrowiu fizycznym i psychicznym. Niekt贸re, powszechnie opisywane problemy zwi膮zane z xerostomi膮 to przewlek艂y b贸l a偶 do uszkodzenia gard艂a, uczucie pieczenia, trudno艣ci z m贸wieniem i prze艂ykaniem, chrypa oraz uci膮偶liwa sucho艣膰 w nosie (American Dental Association, 2000). Xerostomia jest pierwotn膮, ukryt膮 przyczyn膮 choroby dzi膮se艂 i utraty z臋b贸w u trzech na dziesi臋ciu przebadanych pacjent贸w (California Dental Hygienists’ Association, 2000). Pozostawiona nieleczon膮, xerostomia obni偶a pH w ustach i znacz膮co przyczynia si臋 do rozwoju nalotu naz臋bnego i pr贸chnicy. Grzybica jamy ustnej jest jedn膮 z najcz臋stszych infekcji jamy ustnej, obserwowanych w zwi膮zku z xerostomi膮 (Greenspan D, 1996).

Objawy i symptomy Xerostomii – osoby cierpi膮ce z powodu xerostomii cz臋sto skar偶膮 si臋 na problemy z jedzeniem, m贸wieniem, prze艂ykaniem czy noszeniem protez z臋bowych. Suchy, kruchy i sypki pokarm, taki jak p艂atki zbo偶owe, herbatniki czy krakersy, mo偶e okaza膰 si臋 szczeg贸lnie trudny do spo偶ycia. Osoby nosz膮ce protezy z臋bowe mog膮 do艣wiadcza膰 problem贸w z utrzymaniem protez oraz otarciami b艂ony 艣luzowej jamy ustnej. Pacjenci z xerostomi膮 cz臋sto uskar偶aj膮 si臋 r贸wnie偶 na zaburzenia smaku (dysgeusia), bolesno艣膰 j臋zyka (glossodynia) oraz zwi臋kszone zapotrzebowanie na wod臋, zw艂aszcza noc膮. Xerostomia prowadzi do znacz膮cego zwi臋kszenia ryzyka rozwoju pr贸chnicy, rozrostu 艣linianek przyusznych, zapale艅 oraz p臋kania warg (cheilitis), zapale艅 i owrzodze艅 j臋zyka czy b艂ony 艣luzowej policzk贸w, grzybic jamy ustnej, infekcji gruczo艂贸w 艣linowych (sialadenitis), powstawania nieprzyjemnego zapachu z ust (halitosis) oraz p臋kni臋膰 i uszkodze艅 艣luz贸wki jamy ustnej (McDonald E et al., 1991; Flynn AA, 1993).

Sucho艣膰 w jamie ustnej mo偶e by膰 spowodowana wieloma przyczynami:

  • Przyjmowanie lek贸w 鈥 setki lek贸w, w艂膮czaj膮c w to wiele sprzedawanych bez recepty oraz niekt贸re produkty OTC, wywo艂uj膮 sucho艣膰 w jamie ustnej jako efekt uboczny. W艣r贸d lek贸w, kt贸re najcz臋艣ciej bywaj膮 przyczyn膮 tego rodzaju problem贸w, s膮 preparaty stosowane w terapii depresji oraz nerwic, leki antyhistaminowe, 艣rodki zmniejszaj膮ce przekrwienie i obni偶aj膮ce ci艣nienie krwi, leki przeciwbiegunkowe, leki obni偶aj膮ce napi臋cie mi臋艣niowe, leki stosowane przy nietrzymaniu moczu oraz chorobie Parkinsona.
  • Chemioterapia onkologiczna 鈥 leczenie raka przy u偶yciu chemioterapeutyk贸w mo偶e zmieni膰 charakter 艣liny oraz upo艣ledzi膰 intensywno艣膰 jej wydzielania.
  • Radioterapia 鈥 leczenie raka g艂owy i szyi przy u偶yciu radioterapii mo偶e doprowadzi膰 do upo艣ledzenia funkcji gruczo艂贸w 艣linowych, powoduj膮c znacz膮ce ograniczenie wydzielania 艣liny.
  • Wiek 鈥 sam proces starzenia si臋 nie jest czynnikiem ryzyka dla pojawienia si臋 problemu sucho艣ci w jamie ustnej. Jednak偶e, osoby starsze, ze wzgl臋du na przyjmowanie lek贸w, s膮 znacznie bardziej nara偶one na problem sucho艣ci w jamie ustnej. Poza tym, osoby starsze, ze wzgl臋du na wszelkie inne czynniki medyczne, znajduj膮 si臋 w grupie podwy偶szonego ryzyka pojawienia si臋 xerostomii.
  • Uszkodzenia nerw贸w 鈥 wk艂ucia oraz zabiegi chirurgiczne w okolicy g艂owy i szyi mog膮 spowodowa膰 uszkodzenie nerwu i wywo艂a膰 objawy xerostomii.
  • Inne czynniki medyczne 鈥 sucho艣膰 w jamie ustnej mo偶e by膰 r贸wnie偶 konsekwencj膮 wielu innych chor贸b lub skutkiem ubocznym ich leczenia, w艂膮czaj膮c w to chorob臋 autoimmunologiczn膮 zwan膮 syndromem Sjogrena, cukrzyc臋, chorob臋 Parkinsona, HIV/AIDS, nerwice oraz depresj臋. Udar oraz choroba Parkinsona mog膮 wywo艂a膰 wra偶enia sucho艣ci w jamie ustnej nawet je艣li 艣linianki funkcjonuj膮 prawid艂owo. Chrapanie i oddychanie przez otwarte usta mo偶e dodatkowo przyczynia膰 si臋 do powstania problem. Palenie papieros贸w oraz 偶ucie tabaki mo偶e zwi臋ksza膰 symptom sucho艣ci w jamie ustnej.

Zalecenia dotycz膮ce post臋powania w przypadku wyst膮pienia objaw贸w xerostomii – w warunkach idealnych, post臋powanie w przypadku wyst膮pienia sucho艣ci w jamie ustnej powinno polega膰 na identyfikacji czynnik贸w j膮 wywo艂uj膮cych. W przypadku gdy ograniczenie lub wyeliminowanie czynnik贸w powoduj膮cych xerostomi臋 jest mo偶liwe, post臋powanie lecznicze powinno si臋 na tym skoncentrowa膰. Jednak偶e, w przypadku licznych pacjent贸w, niewiele mo偶na zrobi膰 dla oddalenia czynnik贸w sprzyjaj膮cych xerostomii. Dla os贸b, u kt贸rych wyst膮pienie objaw贸w xerostomii jest zwi膮zane ze stosowaniem koniecznych terapii i procedur medycznych, skuteczne leczenie symptom贸w mo偶e okaza膰 si臋 niezb臋dne dla przestrzegania zalecanego re偶imu i ci膮g艂o艣ci leczenia. Leczenie objaw贸w sucho艣ci jamy ustnej, zazwyczaj obejmuje cztery obszary: zwi臋kszenie wydzielania 艣liny, zast膮pienie 艣liny, kt贸rej wydzielanie jest upo艣ledzone, kontrola uz臋bienia w tym pr贸chnicy oraz terapie dora藕ne jak leczenie powsta艂ych infekcji (Kuntz R et al., 2000).

W sprzeda偶y mo偶na spotka膰 wyroby medyczne, kt贸re pomagaj膮 w zwalczaniu objaw贸w xerostomii. Produkty te, to substytuty 艣liny lub wyroby stymuluj膮ce jej wydzielanie i tym samym ograniczaj膮ce problemy dentystyczne oraz inne.

Wyroby stymuluj膮ce produkcj臋 艣liny to bezcukrowe pastylki do ssania, gumy do 偶ucia, sorbitol, xylitol, kwasy organiczne oraz kilka lek贸w wydawanych na recepty.

Sztuczna 艣lina, czyli inaczej m贸wi膮c substytut 艣liny, powinna by膰 stosowana do zast臋pczego nawil偶anie jamy ustnej. Sztuczna 艣lina jest produktem, kt贸ry ma imitowa膰 艣lin臋 naturaln膮 ale nie stymuluje ona aktywno艣ci wydzielniczej gruczo艂贸w 艣linowych. Produkty dost臋pne w aptekach to roztwory, spraye, 偶ele oraz pastylki.

Produktem, kt贸ry spe艂nia obydwie powy偶ej opisane funkcje jest MucoDry X. Jest to wyr贸b medyczny sprzedawany w formie sprayu, zawieraj膮cy 20 ml. substancji sk艂adaj膮cej si臋 z mieszanki substytut贸w 艣liny (gliceryna, woda, xanthan), stymulator贸w wydzielania 艣liny (kwas cytrynowy, xylitol) oraz niezb臋dnych dodatk贸w farmaceutycznych. Mechanizm dzia艂ania sprayu MucoDry X jest oparty na zast臋powaniu naturalnej 艣liny przez jej substytuty i jednoczesnym stymulowaniu sekrecji gruczo艂贸w 艣linowych. Aktywne sk艂adniki nawil偶aj膮 i chroni膮 b艂on臋 艣luzow膮 jamy ustnej oraz stymuluj膮 produkcj臋 艣liny i ograniczaj膮 rozw贸j bakterii w jamie ustnej.

Przed wprowadzeniem naszego produktu na rynek, skuteczno艣膰 takich jego sk艂adnik贸w jak gliceryna, xanthan, xylitol i kwas cytrynowy w leczeniu xerostomii by艂a potwierdzona w siedmiu randomizowanych, podw贸jnie 艣lepych badaniach klinicznych.